Eser Tanıtımı: ” yakut’tan tarihler “

Son Güncelleme: Cuma, Temmuz 21st, 2017 | Kategori: KLÂSİK TÜRK ŞİİRİ| Etiketler:

 

" yakut'tan tarihler "  (Prof. Dr. İsmail Yakıt)

      veya  " Divan-ı Tevarih-i Yakut "  ÖTÜKEN Yayınevi otuken@otuken.com.tr  İstanbul 2009  24×16 cm 426 sahîfa [Yakut (Yâkùt); muhterem profesörün mahlâsıdır.]

S.D.Ü. İlâhiyat Fakültesi Kurucu Dekanı ve hâlen İlâhiyat Fakültesi'nde öğretim üyesi Prof. Dr. İsmail YAKIT; yayınlanmış 15'den fazla kitabına bir yenisini ekledi. Millî kültür ve edebiyâtımızının meclûbu, âşığı bir kimse olarak; yukarıda ismini verdiğim eseri ÖNSÖZ'ünde verilen bilgilerden de yararlanarak   tanıtmağa çalışacağım:

Konu edinilen bir olayın genellikle hicrî yılını, veyâ rùmî, mîlâdî yılını bir şiirin, genellikle bir dörtlüğün son mısraındaki, bazan da beytindeki "harflerin karşılıkları rakkamları toplayarak"ve bir evvelki mısra'da işâret edilmiş ta'miye varsa onu da hesâba katarak bulduran edebî san'ata "târih düşürmek" denmektedir.

Târîh düşürmek, ebced hesâbıyle târîh düşürebilmek, bu gibi eserleri inceleyebilmek/değerlendirebilmek ve bunlardan zevk alabilmek; ilim tarafı ağır basan bir edebî san'atdan nasîbini almış olmayı gerektirir. Muhterem profesör; eserinin 41inci sahîfasında harflerin sayısal değerlerini bir tabloda göstermiş ve ÖNSÖZ'ünde de, terminolojisiz ilim olamayacağı cihetle; "tam tarih", "menkut tarih", "mücevher tarih", "gevher tarih", "mühmel tarih", "sade tarih", "bî-nukat tarih", "ta'miyeli tarih", "düta=muzaaf, seta, rata tarih".. deyimleri hakkında kısa açıklamalarla yetinmiştir. Ebced hesâbıyla tarih düşürme ilim ve san'atını bütün teferrùâtıyla ve vukufla; "Türk-İslam Kültüründe Ebced Hesabı ve Tarih Düşürme"(x) başlıklı eserinde incelemiştir.

Klasik edebiyâtımız geleneğine uyularak; arùz vezniyle yazılmış münâcât ve na't, baş tarafta yerlerini almışlardır. Müseddes "Tarih-i Münâcât"ın tarih-i tâm mısraı: "Hamdimizi, şükrümüzü eyle kabul Yâ Şekûr"dur (1986)     Kasîde nazım şeklindeki "Tarih-i Na't-ı Şerîf-i Peygamber-i Zîşân (A.S.)"ın nihâyetindeki tarih-i tâm mısraı: "Bekâ mülkünde Yâkût'a şefâat Yâ Resûlallah"dır.(1998)

Eserdeki târihler, baş tarafdaki 26 sahîfalık İÇİNDEKİLER bölümünde konularına göre sıralanmışlar; nihayette de çift sütunlu 14 sahîfalık ÖZEL İSİMLER İNDEKSİ'yle okuyucuya büyük kolaylık sağlanmıştır.    

"Edebiyat târîhimizin cumhuriyet devri"nde bu konuda ilk eser olması dolayısıyla kitabın sahîfa adedini, boyutlarını kaydetmekle; ÖNSÖZ'den alıntılarla; düşürülen tarihlerden, sıradan! 1-2 örnek vermekle yetinmemek "estetik başarı"  yönünü de araştırmak gerektiğini önemle belirtmek isterim. 1300 küsur târîhi "estetik yönden incelemek" ben fakîr için kısmen ve 1 ay müddetle çalışmayı gerektirir. Bu konunun ehemmiyetini belirtmeğe ve "tarih düşürmeyi estetik yönden inceleme metodu"nun ibtidâî bilgileri husùsunda mübtedîlere; yaprakları çevirirken gözüme çarpan birkaç örnek üzerinde durabilerek fikir vermeğe çalışacağım:

A- "Ta'miye" hakkında: Tarih beytinin harflerinin karşılıkları sayıların toplamı, istenen târîhi veriyorsa "tam târîh" dir; eksik veyâ fazla geliyorsa; "geldi" veyâ "çıktı" kelimelerinden birisiyle birlikte "iki  veyâ bir, veyâ üçler "  gibi ipuçları verilerek, toplamdan bu sayılar çıkarılır veyâ toplama eklenir.(Örnekleri s.243'dedir.)  Bâzan; ta'miyeyi bildiren sayı, gizli tutulmuştur:  Ta'miye olarak rakkam yerine "Şâhideyn gelip söyledi Yakut'a tarih" mısraındaki "şâhideyn=2 şâhit" demek olduğundan, toplam'a 2 eklenecek demektir: s.51, s.57; "Sevinçle ah çekerek Yakut dedi tarih" mısraındaki "ah" ın sayısal değeri 6, toplamdam çıkarılacaktır; bu çıkarmayı, "çekerek" kelimesi bildirmektedir(toplamdan 6 çekerek) .s.53; bâzan da, 5 yerine, parmak sayısı dikkate alınarak, pençe  kelimesi kullanılmıştır: Rahmetli yakın dostum Prof. Dr. Selahattin İçli'nin vefatına 3 beytlik tarihin son beyti :  "Pençe-i kahrıyla gelmiş ecel dedim tarihini: " Bestekâr Selâhattin İçli vefat etti bu sene" 2001+5=2006 (s.377) "Pençe" kelimesi kullanılarak düşürülen ta'miyeli târîhlerden birisi de s.310'dadır.    NOT: Harfler; Osmanlı alfabesiyle yazıldığı şekliyle değerlendirilir.

B- "Haşiv"siz  şiir yazmak (Vezni  bozmamak; hedeflediği târîhi elde etmek için; gereksiz/doldurma kelimeler kullanmamak) Bu kusùrdan uzak kalmış  pek çok târîhden örnekler: "Târih dediler tab'ı görenler / Dîvân-ı Tevârîh-i Yâkut'tur" (2009)s.39    "Hocamız Ârif Nihat etti vefat " (1975) s.247;    Ebced üstâdı hocamızın, fakülte bitirme tezi için düşürdüğü târih'den: "Eseri tamamladık yardımıyla Rahmân'ın" (1974) s.196

C- Târîh mısraında, kişiyi/olayı hatırlatan bilgi vermek:  Bunu başarabilmek  her ustaya nasîb olamaz.    İşte örnekler: Âşık Veysel Şatıroğlu'nun Vefatına Tarih'den:"Yıllarca hep sayıklamış durmuş sazıyla eyvâh / Tarihini:"Benim sadık yarim kara topraktır " (1370+23=1393 Hicrî   Ta'miye: Eyvâh..1973) s.240        Bestekâr Avni Anıl'a tarih'den: "Çıkıp biri dedi öyleyse tarih olsun: / Biraz kül, biraz duman o Avni işte " (1430-1=1429H) (2008 M) s.395    Yıldırım Gürses'in vefatına tarih'den: "Vefatına tarih söylediler gelip yediler: / Ey Yıldırım bundan böyle sana güller ağlasın " (1993+7=2000) s.344       Dinar depremine tarih'den: "Rumî'yle Milat'tan lafzen ve  ma'nen iki tarih" ( Bir tek mısra' içinde nasıl başarılabildiğine benim aklım ermiyor doğrusu: ) "Bir Ekim bin dokuz yüz doksan beş, Dinar yıkıldı " (1412 R, 1995 M) s.181      Tam Güneş Tutulmasına Tarih'den: "Düşürdün dört başı mamur bir tarih ey Yakut: / Bu sene yirmi dokuz Mart'da Güneş tutuldu " (2010-4=2006) s.184

Bu eser hakkında, Eski Türk Edebiyatı öğrencileri, değerli danışmanları yardımıyle tez hazırlasalar, daha pek çok özellikleri/meziyetleri ortaya çıkacaktır.. tavsiye ediyorum.

(x) "Türk-İslâm Kültüründe Ebced Hesabı ve Tarih Düşürme" ÖTÜKEN Neşriyat İstanbul 2. Baskı 2003

 

"zaman değirmeni" (Dörtlükler) İSMAİL YAKIT ÖTÜKEN NEŞRİYAT  İstanbul – 2009   20×12 cm  165 sahîfa

Prof. Dr. İsmail YAKIT'ın biyografisi'nden: 1950: Denizli'nin Tavas İlçesi Kızılcabölük Bucağı'nda dünyaya geldi.    1970-1974: Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi'ni bitirdi. 1974-1979: Paris-IV Sorbonne Üniversitesi'nde doktora yaptı ve Mukayeseli Felsefeler dalında İhtisas Diploması aldı.   1993: İslâm Felsefesi Profesörü İ. YAKIT; S.D.Ü. İlâhiyat Fakültesi Kurucu Dekanlığı'na tayin edildi; hâlen öğretim üyesidir. Çok iyi derecede Fransızca ve Arapça bilmektedir. 15'den fazla kitap yayınlamıştır.

Zaman Değirmeni s.11/12'deki  (Sakarya Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Yeni Türk Edebiyatı Anabilim Dalı Başkanı) Prof. Dr. Hasan AKAY'ın TAKRİZ'i ve Şairinin ÖNSÖZ'ünden yararlanarak eseri tanıtmağa çalışacağım.

           Prof. Dr. Hasan AKAY, takriz yazısını şu dörtlüğüyle süslemiş: [ Hikmetli sözleri haşredip sen ey İsmail / Zaman, Dünya, Aşk diye bahisler celbetmişsin / Kalp ile düşünmeyi akletmişsin, ne güzel! / Kelime taşlarını yakuta kalbetmişsin ]

           Muhterem şair Prof. Dr. Mustafa YAKIT'ın felsefe ağırlıklı dörtlükleri, gerçek karşısında duygusallığın eserleridir . İşte örnekleri: [ GÜN GİBİDİR  İşte ahval-i dünya gördüğün gibidir / Geriye dön bak, geçen yıllar dün gibidir / Ne kadar uzun yaşarsan yaşa, unutma / Bin yıl dahi olsa ömür, bir gün gibidir ]
           "Şairi anlatımın en iyisi şiirlerinden örnek sunmaktır" düşüncesindeyim: [ YEŞERDİ  Mezarlığa uğradım, yatanlar yiğit erlerdi / Sırası gelenlerin hepsi canlarını verdi / “Bizlere bak da ibret al dedi birisi bana: / “Dün bastığım çimenler, bugün üstümde yeşerdi” ]
[ SEVDA BÜKER  Âşıklar gece gündüz gözyaşı döker demişler / Vuslata hiç ümidi kalmazsa çöker demişler / Hor bakma, aşkın gücüne kimseler dayanamaz / Yiğidin boynunu ancak sevda büker demişler ]       [ AŞK SARHOŞLUĞU   Aşk sarhoşluğunun başkadır keyfi, başkadır zevki / Çoktandır kendimden geçemiyorum, yetiş ey sâkî! / Doldur şu kadehi çabuk, ömrümüz geçip gidiyor / Bilirsin kimse değildir bu fânî âlemde bâkî ]
 
      Muhterem şâirimizin ZAMAN DEĞİRMENİ'ni nâçizâne tavsiye ediyorum.                                                                                      

                                                

(Visited 8 times, 1 visits today)

İlgiliMakaleler:

  • İlgili Makale bulunamadı!..


RSS 2.0 ile yeni eklenen yorumları takip edebilirsiniz. Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.