TÜRK SAN’AT MUSİKİSİNDE “TENKÎD” – A. Feridun ÖNEY

Son Güncelleme: Cuma, Temmuz 21st, 2017 | Kategori: TÜRK MUSIKÎSİ| Etiketler:

       Tenkîd (i harfi uzun okunmalıdır) Arapça "nakd" (nakid) kökünden türetilmiştir. Günümüzde "eleştiri" deyimi kullanılmaktadır. Arapçada "nakd" (nakid – nakit) genel olarak para demektir ve daha bilimsel bir tarifi de "gayrı menkuller (taşınmazlar) dışında kalan değerler"dir. "Eleştiri" karşılığı "tenkîd"i, "değerlendirme" olarak tanımlamak yerinde olur.

        "İnceleme" ve "araştırma"; "eleştiri"den, konuları itibarıyle daha geniştir. "Müzik estetiği" ise; bir esere "güzel!, eşsiz!, mükemmel!" diyebilmenin şartlarını inceleyen bir bilim dalıdır.

                                                                              *

       "Tenkit – eleştiri" her bilim için söz konusudur. Türk Sanat Musikisi (TSM) tenkit konuları -ayrıntılarına, açıklamalarına girilmeden- 7 ana madde halinde aşağıda şematize edilmiştir:

       1 .         Bizzat musikinin tenkidi.

       1 . 1 .    Kaynağı, dayanağı; bir kavime âidiyeti ve benzeri konularda tenkitler.

       1 . 2 .    Perde, aralık, sistem ve akustik konularında tenkidler.

       1 . 3 .    Makam, usûl, form konularında tenkidler.

       1 . 4 .    Polifoni yönünden tenkidler..

       2 .         Musiki eseri ve bestekârının tenkîdi.

       2 . 1 .    Bestekârın; özellikle musiki özgeçmişi, hocaları..

       2 . 2 .    Bestelerinin hangi tür ve formlarda (beste, şarkı, türkü, çocuk-okul şarkısı, marş, ilâhi saz eserleri.. ) olduğu..

       2 . 3 .    Güfte, şarkı sözü seçiminde önem verdiği özellikler.

       2 . 4 .    Eserlerinin notalarının yayınlanıp yayınlanmadığı; TRT repertuarlarındaki eserleri ve bunların formları; albüm (plak, kaset, CD) yayınlayıp yayınlamadığı.

       3 .         Sözlü TSM eserlerinin (notası incelenerek) tenkidi.

       3 . 1 .    Nota yukarısında belirli yerlerde ilk mısraın-dizenin kısmen veya bütünüyle; kullanılan formun, beste ve güfte sahipleri kimliklerinin, makam ve usûlün metronomun yazılı olup olmadığı..

       3 . 2 .    Notanın bilimsel yazılıp yazılmadığı (donanım.. geçkilerde değiştirme işaretleri.. bölmeler.. dönüşler..)

       3 . 3 .    Ezginin, motiflerinin orijinallik derecesi..

       3 . 4 .    Miyanda geçkide başarı derecesi..

       3 . 5 .    Güfte şarkı sözüne form, makam, usûl seçiminde başarı..

       3 . 6 .    Güftenin-şarkı sözünün edebî değeri ve vezinli-kafiyeli ise hatalar bulunup bulunmadığı..

       3 . 7 .    Prozodi hataları bulunup bulunmadığı..

       3 . 8 .    Giriş müziği varsa, eserin ezgisine uygunluğu; bölmeler (Zemin-nakarat-miyan) sonlarında ve içindeki enstrümantal ezgilerin (saz paylarının) yeterliliği..

       4 .          TSM öğretim-eğitim kurumlarının, derneklerinin tenkidi.

       5 .          TSM ile ilgili yayınların tenkidi.

       5 . 1 .  Musiki tarihi ile ilgili eserlerin tenkidi.

       5 . 1 . 1 . Musiki tarihimizi bölümlere-devirlere ayırmada başarı.

       5 . 1 . 2 . Başlangıçtan günümüze boş yy. lar bırakmamaya gayret..

       5 . 1 . 3 . Musiki tarihinde biyografi, güfte, notalarla yetinmeyerek musiki nazariyatında     değişim ve ve gelişimler, organoloji ve çalgı yapımcıları, , makamların usûllerin notasyonun ortaya çıkış ve gelişimleri (örnek olarak ES "sus işareti" kim tarafından kullanıma sokulmuştur; çalgı teli olarak hangi zamanlarda neler kullanılmıştır?)

       5 . 2 .   Musiki nazariyatı ile ilgili eserlerin tenkidi.

       5 . 2 . 1 . Perdeler, aralıklar, diziler, makamlar, usuller, formlar, organoloji ve fasıl heyeti, koro gibi müzik toplulukları anlatılmalıdır.

       5 . 2 . 2 . Prozodi ve bestekârlık bölümleri olmalıdır.

       5 . 2 . 3 . Önemli bestekâr, teorisyen, yayıncılar resimleriyle tanıtılmalıdır.

       5 . 3 .   Musiki ansiklopedileriyle ilgili tenkidler.

       5 . 3 . 1 .  TSM ve TM ansklopedileri bir "uzmanlar kurulu" tarafından yazılmış olmalıdır.

        5 . 3 . 2 .  TSM, THM, TM ansiklopedilerinde maddelere ayrılan sayfa, sütun sayısında ölçülü davranılmalıdır. (Örnek olarak: Makamlara 3 sayfa, usûllere ve formlara yarım sütun ayrılmamalıdır.)

        5 . 3 . 3 .  Musiki ansiklopedisinde çalgı fotoğraf ve teknik resimlerine, usûl şemalarına. önemli müzisyenlerin fotoğraflarına ve fasıl heyeti, mehter, koro gibi müzik topluluğu elemanlarının sahnede yer alış krokilerine yer verilmelidir  (Bütün bu hususları dikkate almayan eserler, "Ansiklopedik musiki lugatı"dır.)

        5 . 4 .    Monografik musiki eserlerinin tenkidi.

        5 . 4 . 1 .   Besteci, icracı, teorisyen.. olarak hizmet eden kişilerle eğitim-öğretim kurumu ve dernekler için yazılmış monografik eserlerde el verdiğince belgeli geniş bilgiler verilmelidir.

        5 . 4 . 2 .   Özellikle ölmüş ve kendini savunamayacak kişilerin -varsa- hataları, yanlışları abartılmamalıdır.

        6.  Türk Sanat Musikisi eserlerini icra eden kişi ve toplulukların tenkidi.

                          Solistleri, koroları, enstrümantal sunuşları özellikle günlük gazetelerde tenkidde aşırıya kaçılmasının onları takdirle dinleyen kitleyi inciteceği ve TSM'ne zarar vereceği gerçeği unutulmamalıdır.

        7 .   Münekkidin tenkidi.

        7 . 1 .         Münekkid, kendisinin de tenkid edilebileceğini hatırından çıkarmamalıdır.

        7 . 2 .         Yalnızca hataları anlatmak "tenkid" değil "karalama"dır.

         7 . 3 .         Bütün müzik konularını, eleştirebilecek derecede bilmek imkânsız olduğundan, TSM münekkidi, ancak uzmanı, deneyimi, birikimi olduğu hususlara değinmelidir.

         7 . 4 .         Münekkid, bir beste için "kusursuz!" diyebilir; fakat diğer eserlerle karşılaştırma demek olan "şâhâne!, çok güzel!, en güzel!" sıfatlarını kullanırken, bu güzellikleri sağlayan hususları, "müzik estetiği" terimleriyle açıklayabilmeye gayret etmelidir.

(Visited 10 times, 1 visits today)

İlgiliMakaleler:

  • İlgili Makale bulunamadı!..


RSS 2.0 ile yeni eklenen yorumları takip edebilirsiniz. Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.